Olcha

Wściekły galop, oczy łzawią od pędu. Błyskawice tną niebo w ich świetle Ciri widzi olchy i wierzby po obu stronach drogi. Ale to nie są drzewa. To są słudzy Króla Olch. Słudzy czarnego rycerza, który galopuje za nią, a skrzydła drapieżnego ptaka szumią na jego hełmie. Pokraczne potwory po obu stronach drogi wyciągają ku niej gruzłowate ramiona, śmieją się dziko, rozdziawiając czarne paszczęki dziupli. Ciri kładzie się na końskiej szyi. Gałęzie świszczą, smagają, czepiają się ubrania. Pokraczne pnie trzeszczą, dziuple kłapią, zanoszą się szyderczym śmiechem…
– Andrzej Sapkowski, Czas pogardy.

Olcha, znana także jako olsza, w wierzeniach drzewo o właściwościach magicznych, szczególnie jej czarny gatunek zwany olszą czarną.

Zwraca uwagę kolor olchy, który po nacięciu kory jest najpierw biały bądź żółty szybko jednak zmienia barwę na czerwoną.

Olcha rośnie na terenach podmokłych, w pobliżu bagnisk i rzek.

Olcha to drzewo budzące niepokój.

W mitologii greckiej ma swojego boga — Foroneusa. Według jednej z interpretacji  pojawia się w micie o stworzeniu ludzkości w mitologii nordyckiej. Zgodnie z nią bogowie stworzyli pierwszą kobietę, Emblę z pnia olchy, a nie wiązu.

Z powodu wyglądu olcha uchodziła za drzewo, które krwawi. Wierzono, że zaczyna krwawić już tylko wtedy, kiedy ktoś pomyśli o jej ścięciu. Folklor słowiański miał swoje własne wytłumaczenie tego zjawiska. Otóż pewnego razu diabeł miał stworzyć wilka bądź psa i poszczuć go na Boga. Zwierzę jednak stanęło przy Bogu, który z kolei posłał je na diabła. Uciekający diabeł wspiął się na olchę, ale wilk bądź pies zdążył go ugryźć. I tak spływają z rany diabła zabarwiła na czerwono korę olchy. Zawstydzone drzewo poprosiło boga, by okrył czerwoność korą. Folklor wiązał także czerwoną barwę olchy z drzewem przeznaczonym na krzyż Chrystusa, które z tego powodu krwawiło. W innej wersji olcha miała zawstydzić się, ponieważ powiesił się na niej Judasz.

Również miejsce występowania tego drzewa budziło niepokój. Tam, gdzie rosły olchy, była siedziba duchów i innych istot nadprzyrodzonych, szczególnie demonów wodnych. W czasach chrześcijańskich do tego grona dołączył także diabeł. Należało być szczególnie ostrożnym w takich miejscach. Wiara wiążąca olchę z miejscami nadprzyrodzonymi była szczególnie wyraźna w Irlandii.

Z olchą wiązał się również przesąd dotyczący cygańskich dzieci. Ciemna barwa ich skóry miała brać się  stąd, że matki po narodzeniu kąpały je w wywarze sporządzonym z olszynowej kory.

Olcha znalazła zastosowanie w ludzkim życiu. Jako drzewo nie gnijące w wodzie wykorzystywano ją przy wznoszeniu przybrzeżnych budowli. To na palach olchowych stanęła Wenecja. Olcha ceniona była także przez kowali, ponieważ dawała wysokiej jakości węgiel. Wreszcie używano olchy do farbowania tkanin ze względu na różnorodność barw jakie można było z niej pozyskać. Olcha znalazła również zastosowanie w medycynie ludowej. Stosowaną ją przy wrzodach, a także przy problemach z dziąsłami.

Pokaż bibliografię

Literatura

  • Na początku było drzewo, Warszawa 2011.
  • Brzeszcz K., Dobrze znane? O drzewach inaczej, [w:] „Zeszyty Edukacyjne Śląskiego Ogrodu Botanicznego”, t. 11, Mikołów.
  • Podgórska B., Podgórski K. A., Drzewa w pomniki zaklęte. Drzewa pomnikowe w Rudzie Ślaskiej, Katowice 2009.

Źródło ilustracji:

      • Sargent Ch. S., Forest flora of Japan. Notes on the forest flora of Japan, Cambridge 1894.