Jabłoń

Wyjął coś z sakwy i wręczył jej. To było jabłko, najwyraźniej wyrzeźbione z jednego wielkiego rubinu, z bursztynowym ogonkiem. Nieco nerwowo ujęła je w dłoń. Zdawało się miękkie, złudnie delikatne. Jej palce naruszyły rubinową powierzchnię. Krwistoczerwony sok spłynął po dłoni pani Whitaker. W kuchni rozszedł się niemal niedostrzegalny, magiczny za pach letnich owoców:malin, brzoskwiń, truskawek i czerwonych porzeczek. Jakby z daleka doszły ją głosy nucące pieśń do wtóru odległej muzyki.
– To jedno z jabłek Hesperyd – powiedział cicho Galaad. – Jeden kęs uleczy każdą chorobę bądź ranę, nieważne jak głęboką. Drugi przywraca młodość i urodę. Trzeci daje życie wieczne.
– Neil Gaiman, Rycerskość.

W wierzeniach drzewo magiczne.

Łacińska nazwa jabłoni to malus. Jedna z etymologii wywodzi malus od malum oznaczającego zło.

Na przekór drugiej etymologii jabłka niosą ze sobą zazwyczaj pozytywne znaczenia. Są symbolem odrodzenia, płodności i urodzaju. Okrągły kształt czyni z nich symbol kosmiczny.

W mitologii greckiej jabłka były prezentem ślubnym Gai dla Hery, która umieściła je w ogrodzie położonym na dalekim zachodzie i nakazała strzec Hesperydom. Ponieważ jednak podjadały one owoce z drzewa, Hera postawiła dodatkowo na ich straży smoka Ladona. Odtąd Ladon spoczywał pod drzewem owinięty wokół pnia. Zdobycie jabłek z tego ogrodu było jedenastym zadaniem Heraklesa. Udało mu się to dzięki pomocy Atlasa. Jabłka Hesperyd niosły ze sobą wieczną młodość. Rzucone przez boginię Eris pomiędzy trzy boginie, Herę, Afrodytę oraz Atenę, to jabłko z napisem „dla najpiękniejszej” stało się przyczyną niezgody. Jabłoń wiązano także z Dionizosem. Bóstwo to podarowało jej owoc Afrodycie. Nie tylko w micie, ale także w życiu jabłka pełniły  symboliczną rolę w obrzędach ślubnych.

Dawno, dawno temu (Jabłko jak krew czerwone)
Kadr z serialu Dawno, dawno temu (Jabłko jak krew czerwone)

W mitologii celtyckiej jabłonie, pokryte na raz kwiatami i owocami, rosły na Wyspach Szczęśliwych, niosły wieczną młodość, szczęście i zdrowie. Według mitów były kryształowe. Taką właśnie kryształową gałązkę wręcza Branowi kobieta z Wysp Szczęśliwych zachęcając do podjęcia podróży morskiej i odnalezienia miejsca z którego pochodzi jabłoń. Jabłek z Wysp Szczęśliwych nigdy nie ubywało. Mówi o tym mit o Conle, któremu kobieta z tamtego świata podarowała jabłko. Jadł je przez cały rok, targany namiętnością. W końcu odpłynął na Wyspy Szczęśliwe. Wreszcie same nazwy Wysp Szczęśliwych, a mianowicie Emhain Abhlach i Ynys Avallach, wskazują na miejsca występowania jabłoni. Miano pierwszej z nich oznacza dokładnie Okolicę Jabłoni. Wyspą Jabłoni jest także, późniejszy i czerpiący w wcześniejszej tradycji, a konkretniej mający swój pierwowzór w Emhain Abhlach, Avalon z legend arturiańskich. Celtowie sadzili jabłonie w świętych miejscach, gdzie spoczywali ich przodkowie. Wierzono, że dusza po śmierci wchodzi w jabłoń. To ostatnie wierzenie, związane nie tylko z jabłonią, przetrwało w folklorze. Jabłko było także symbolem galijskiej Epony.

W chrześcijaństwie jabłko rosło na drzewie wiadomości dobrego i złego i zerwane przez pierwszą kobietę, Ewę, stało się symbolem pokusy.

Jabłko było jednym z trzech symboli władzy królewskiej.

Pamięć o micie przetrwała także w baśniach. Jabłko rośnie na Szklanej Górze, a temu, kto je zerwie, niesie zdrowie. Zatrute jabłko pojawia się w baśni o Królewnie Śnieżce, sprowadzając na nią magiczny sen, podobny do śmierci. Również w przysłowiu pojawia się jabłko. Mówiąc „Nie daleko pada jabłko od jabłoni” mamy na myśli podobieństwo dziecka do rodzica.

Pokaż bibliografię
  • Manfred L., Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach, Warszawa 2011.
  • Kaczor I., Kult drzew w tradycji mitologicznej i religijnej starożytnych Greków i Rzymian, [w:] „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr. 3, Łódź 2001.
  • Macioti M. I., Mity i magie ziół, Kraków 2006.
  • Iwicka R., Użycie roślin w telewizyjnych serialach fantastycznych, [w:] „Maska. Roślina”, nr. 27/2015.
  • Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990.
  • Leksykon symboli, pod red. Jarosiński R., Warszawa 1991.
  • Botheroyd S.; Botheroyd P., Słownik mitologii celtyckiej, Katowice 1998.
  • Gabor A., Drogi do zaświatów w legendach celtyckich, [w:] „Maska” 2009, nr. 5, str. 11-19.
  • Gierek B., Celtowie, Kraków 1998.

Źródło ilustracji:

  • Malus sylvestris (Jabłoń dzika), [w:] Coste H., Flore Descriptive et Illustrée de la France, 1901-1906.