Roślina znana także z historii kultury.

Grecy zwali go ion. Łacińska nazwa to viola. Zgodnie z mitem nazwę tym kwiatom dała Io. Przemieniona przez Herę w jałówkę i męczona przez ugryzienia gza, pożywiała się właśnie fiołkami.

W mitologii greckiej fiołki miały powstać z krwi umierającego Attisa, po tym jak się wykastrował. Miały także wyrosnąć z krwi córki Midasa, która zabiła się i rzuciła na martwe ciało ojca.

Fiołek był kwiatem przypisywanym Afrodycie i Atenie. Rósł na łące, z której Persefona została porwana przez Hadesa do królestwa umarłych. Fiołki łączyły się także z Dionizosem. Kwiatami tymi ozdobiona była jego laska, tyrs, wieńcami zdobiły skronie menady. Ponieważ zgodnie z mitem wyrósł z krwi umierającego Attisa, był wykorzystywany w obrzędach na cześć Kybele. Pień sosny, uosabiający Attisa, był przystrajany między innymi fiołkami.

Obok róży fiołek, a konkretniej jego zapach, uchodził za remedium na bóle głowy oraz miał zapobiegać upiciu się. Z tego powodu Grecy podczas uczt wkładali wieńce z fiołków na głowy.

Rzymianie przyozdabiali fiołkami groby zmarłych. Fiołki poświęcali także geniuszowi w dzień urodzin.

U Słowian fiołek, a dokładniej fiołek trójbarwny, był związany z obchodami Nocy Świętojańskiej. Z kwiatem tym wiąże się także legenda o miłości kazirodczej. Według niej brat i siostra, połączeni tego rodzaju uczuciem, przemieni zostali w bratki.

W chrześcijaństwie przez kolor swoich płatków związany z męczeństwem Chrystusa. Był także symbolem maryjnym i symbolem pokory.

Kwiat ów wiązany był także z zakochanymi i waloryzowany pozytywnie.